Jane Goodall, rewolucyjna badaczka szympansów i obrończyni praw zwierząt, zmarła w wieku 91 lat

Dr Jane Goodall, brytyjska etolog i primatolog, która zrewolucjonizowała nasze rozumienie świata zwierząt poprzez pionierskie badania nad szympansami w dzikiej przyrodzie, zmarła w wieku 91 lat. Jej śmierć oznacza koniec epoki w nauce i ochronie przyrody.

Goodall zmarła w środę rano w Kalifornii z przyczyn naturalnych, jak poinformował Instytut Jane Goodall na swoim profilu w mediach społecznościowych. "Odkrycia Dr Goodall jako etolog zrewolucjonizowały naukę" - czytamy w oświadczeniu instytutu.

Przełomowe odkrycia w świecie nauki

W 1960 roku Goodall dokonała historycznego odkrycia, które na zawsze zmieniło sposób postrzegania przez ludzi naszych najbliższych żyjących krewnych. Zaobserwowała, że szympansy wytwarzają i używają narzędzi - cechy, które naukowcy przez długi czas uważali za wyłącznie ludzkie.

Jej badania w obecnym Parku Narodowym Gombe Stream w Tanzanii ujawniły również, że szympansy polują na zdobycz, jedzą mięso i wykazują szeroki zakres emocji oraz zachowań podobnych do ludzkich, w tym:

• Miłość rodzicielską
• Żałobę po stracie bliskich
• Przemoc graniczącą z działaniami wojennymi
• Złożone struktury społeczne

Pionierka wśród mężczyzn

Goodall przełamała konwencje naukowe nie tylko swoimi odkryciami, ale także metodami pracy. W latach 60. XX wieku, w zdominowanej przez mężczyzn dziedzinie badań nad naczelnymi, nadawała swoim badanym szympansom imiona zamiast numerów. Ta praktyka początkowo wzbudzała kontrowersje, ale szybko stała się standardem w etologii.

Wśród najbardziej znanych szympansów, które badała, znajdowali się David Graybeard, Pan McGregor, Gilka i Flo. To właśnie David Graybeard doprowadził ją do przełomowego odkrycia dotyczącego używania narzędzi przez małpy człekokształtne.

Międzynarodowe uznanie i nagrody

Przez dziesięciolecia swojej kariery Goodall otrzymała liczne prestiżowe wyróżnienia:

Wcześniej w tym roku otrzymała Medal Wolności - najwyższe cywilne odznaczenie w Stanach Zjednoczonych - z rąk prezydenta Joe Bidena podczas ceremonii w Białym Domu.

Głosy wsparcia i kondolencje

Były premier Kanady Justin Trudeau wyraził swój żal na platformie X, pisząc:

"Jestem zdruzgotany wiadomością o jej śmierci. Była pionierką, której badania i działalność zmieniły nasze rozumienie świata przyrody. Jej mądrość i współczucie będą żyć w każdym akcie ochrony przyrody."

Chris Packham, brytyjski przyrodnik i fotograf, opisał Goodall jako "rewolucyjną" i "niezwykłą" postać, która była "wystarczająco odważna i śmiała, by relacjonować rzeczy, które poznała dzięki bliskiej obserwacji".

Spuścizna wykraczająca poza naukę

W ostatnich latach swojego życia Goodall stała się globalną ambasadorką ochrony środowiska. Podróżowała około 300 dni w roku, przemawiając do dzieci w wieku szkolnym i dorosłych o potrzebie:

• Walki z wylesianiem
• Ochrony naturalnych siedlisk szympansów
• Promowania zrównoważonego rozwoju w Afryce
• Przeciwdziałania zmianom klimatycznym

Jej wpływ na kulturę popularną był również znaczący - w 2022 roku zarówno Barbie, jak i Lego wydały zabawki upamiętniające jej dokonania, pokazując ją w charakterystycznym khaki ubraniu z lornetką, w otoczeniu szympansów.

Początek niezwykłej podróży

Urodzona 3 kwietnia 1934 roku w Londynie, Goodall dorastała w nadmorskim miasteczku Bournemouth. Już od najmłodszych lat wykazywała zamiłowanie do przyrody - w wieku około pięciu lat spędziła godziny w ciemnym kurniku, obserwując, jak kury składają jaja.

Jej afrykańska przygoda rozpoczęła się w 1957 roku, kiedy przyjęła zaproszenie do odwiedzin znajomej w Kenii. Tam spotkała słynnego antropologa Louisa S.B. Leakeya, który rozpoznał jej potencjał i wysłał ją do badania szympansów w Tanzanii.

Dr Jane Goodall zmarła podczas swojej podróży po Stanach Zjednoczonych, gdzie wygłaszała przemówienia jako część swojej nieustającej misji edukacyjnej. Jej śmierć kończy niezwykłą karierę trwającą ponad sześć dekad, ale jej spuścizna będzie inspirować przyszłe pokolenia naukowców i obrońców przyrody na całym świecie.