Michał LewandowskiWskaźnik referencyjny WIBOR staje się coraz bardziej kontrowersyjnym elementem polskiego systemu bankowego. Najnowsze doniesienia z Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz postępy prac nad modelową umową kredytu hipotecznego wskazują, że sektor finansowy stoi przed koniecznością gruntownych zmian w podejściu do kredytów mieszkaniowych.
Kolejne pytania prejudycjalne trafiają do TSUE
Sąd Okręgowy w Krakowie w składzie sędzi Anny Baran podjął decyzję o skierowaniu do TSUE pytania dotyczącego zgodności polskich regulacji z unijnym prawem ochrony konsumentów. W centrum sporu znajdował się kredyt hipoteczny, którego oprocentowanie oparte na wskaźniku WIBOR plus marża banku wzrosło niemal dwukrotnie w ciągu kilku lat.
Kluczowy problem dotyczy tego, czy polska regulacja prawna zapewnia rzeczywistą równowagę między stronami umowy kredytu, czy też stawia konsumenta w znacznie gorszej pozycji względem banku. Sąd kwestionuje przede wszystkim brak górnych granic wzrostu oprocentowania w praktyce.
Banki w defensywie - strategia wycofywania spraw
Jak wynika z najnowszych doniesień, banki coraz częściej stosują taktykę torpedowania unijnych postępowań. Gdy sądy krajowe kierują pytania prejudycjalne do TSUE, instytucje finansowe starają się doprowadzić do wcześniejszego zakończenia sporu poprzez:
- Zawarcie ugody z powodem
- Uznanie roszczenia kredytobiorcy
- Złożenie wniosku o wykreślenie sprawy z TSUE
Ta strategia dotyczy nie tylko spraw związanych z WIBOR-em, ale również kredytów frankowych i sankcji kredytu darmowego. Banki wolą ponieść klęskę w pojedynczej sprawie niż narażać się na efekt kuli śnieżnej wywołanej niekorzystnym wyrokiem TSUE.
Prace nad modelową umową kredytu hipotecznego
Równolegle do batalii sądowych trwają prace nad wzorcową umową kredytu hipotecznego, inicjowane przez Europejski Kongres Finansowy. Projekt ma na celu ochronę zarówno klientów, jak i banków przed ryzykiem unieważniania długoterminowych umów kredytowych.
Kluczowe postulaty Rzecznika Finansowego
Rzecznik Finansowy zgłosił szereg uwag do projektu modelowej umowy, w tym:
- Korektę mechanizmu automatycznego wzrostu marży odsetkowej
- Większą elastyczność w zawieszaniu spłaty rat
- Wydłużenie terminu na odstąpienie od umowy z 14 do 30 dni
- Wprowadzenie równowagi w zakresie rozliczenia po odstąpieniu od umowy
Rzecznik postuluje również, aby wzrost marży był fakultatywny, a klient otrzymywał jasne uzasadnienie jej zwiększenia.
Stanowisko Związku Banków Polskich
ZBP wyraża obawy dotyczące proponowanych rozwiązań w zakresie rekompensaty za wcześniejszą spłatę kredytu. Według Agnieszki Wachnickiej, wiceprezeski ZBP:
"Rekompensata powinna być tak obliczana, aby równowartość ekonomiczna została zachowana. Natomiast sam fakt pojawienia się rekompensaty w modelowej umowie oceniamy pozytywnie."
Formuła wprowadzenia modelowej umowy
Dyskusja toczy się również wokół sposobu implementacji wzorcowej umowy. Rozważane są trzy główne opcje:
- Ścieżka ustawowa - uznawana za zbyt ryzykowną i długotrwałą
- Załącznik do rozporządzenia ministra finansów - preferowana przez ZBP
- Samoregulacja sektora - w formie dobrych praktyk lub rekomendacji
Jacek Jastrzębski, przewodniczący KNF, przyznał, że wpisanie wzorca do ustawy z obowiązkiem stosowania przez banki "na sztywno" jest trudne do obrony, ale wskazał na potrzebę jakiejś formy autoryzacji przez państwo.
Rosnący popyt na kredyty hipoteczne
Mimo kontrowersji wokół WIBOR-u, popyt na hipoteki systematycznie rośnie. Według danych BIK, w sierpniu banki i SKOK-i udzieliły finansowania na prawie 8,9 mld zł - o ponad 40 proc. więcej niż rok wcześniej. Średnia kwota kredytu mieszkaniowego wyniosła 457,44 tys. zł, co oznacza wzrost rok do roku o 8,4 proc.
Perspektywy dla kredytobiorców
Odpowiedź TSUE na pytania prejudycjalne może mieć kluczowe znaczenie dla wszystkich posiadaczy kredytów hipotecznych ze zmiennym oprocentowaniem. Jeśli Trybunał uzna, że obecne zasady wprowadzają stan nierównowagi ze szkodą dla konsumentów, może to skutkować bezskutecznością postanowień dotyczących sposobu ustalania oprocentowania kredytów.
Ostateczna wersja modelowej umowy kredytu hipotecznego zostanie zaprezentowana podczas jednego z wydarzeń EKF na początku grudnia. Jak zapewnia prof. Michał Romanowski, kierujący pracami nad projektem, trzon przedstawionego w lipcu dokumentu pozostanie bez zmian, jednak uwagi interesariuszy zostaną uwzględnione.
Rozwój sytuacji wokół WIBOR-u i modelowej umowy kredytowej będzie miał bezpośredni wpływ na miliony polskich kredytobiorców oraz kształt krajowego rynku hipotecznego w nadchodzących latach.
