Podatek cukrowy w ogniu krytyki - branża sokowa ostrzega przed zniszczeniem tysięcy miejsc pracy

Producenci naturalnych soków i przedstawiciele przemysłu owocowo-warzywnego stanowczo sprzeciwiają się rządowym planom drastycznego podniesienia stawek podatku cukrowego. Stowarzyszenie Krajowa Unia Producentów Soków (KUPS) ostrzega, że planowane zmiany mogą zniszczyć tysiące miejsc pracy i doprowadzić do upadku całej branży.

Drastyczne podwyżki w projekcie ustawy

Ministerstwo Finansów przygotowało projekt nowelizacji ustawy o zdrowiu publicznym, który przewiduje znaczące zwiększenie obciążeń fiskalnych dla producentów napojów. Zmiany mają wejść w życie od 1 stycznia 2026 roku i obejmują:

• Wzrost opłaty stałej z 0,50 zł do 0,70 zł za 100 ml napoju (wzrost o 40%)
• Podwojenie opłaty zmiennej z 0,05 zł do 0,10 zł za każdy gram cukru powyżej 5g/100ml
• Dziesięciokrotny wzrost opłaty za kofeinę i taurynę - z 0,10 zł do 1,00 zł
• Podniesienie maksymalnej łącznej stawki z 1,20 zł do 1,80 zł za litr

Julian Pawlak, prezes KUPS, podkreśla, że planowane stawki należą do najwyższych w Europie. Dla porównania - we Francji czy Finlandii maksymalne obciążenia wynoszą średnio 0,10-0,30 euro za litr, podczas gdy w Polsce po zmianach będzie to około 0,42 euro.

Konsekwencje dla konsumentów i gospodarki

Według wyliczeń branży sokowej, podwyżki doprowadzą do znacznego wzrostu cen detalicznych:

Eksperci zwracają uwagę na regresywny charakter podatku, który najbardziej uderza w gospodarstwa domowe o niższych dochodach. W kraju, gdzie dochód rozporządzalny jest o 35% niższy niż średnia unijna, taka danina może pogłębić nierówności społeczne.

Zagrożenie dla polskiego rolnictwa

Szczególnie narażeni na skutki zmian są polscy sadownicy i przetwórcy. Polska jest największym producentem jabłek w Unii Europejskiej, a branża napojowa zagospodarowuje rocznie około 220 tysięcy ton krajowych owoców, z czego ponad 200 tysięcy ton stanowią jabłka.

Prezes KUPS ostrzega:

Wzrost kosztów produkcji i spadek popytu mogą doprowadzić do obniżenia obrotów firm o kilkanaście procent, a w konsekwencji do redukcji zatrudnienia, zwłaszcza w sezonach intensywnego skupu surowców.

Najbardziej ucierpią producenci jabłek, marchwi i wiśni - kluczowych składników napojów owocowych i nektarów.

Handel transgraniczny i szara strefa

Już dziś różnice cenowe między Polską a krajami sąsiednimi są znaczące. W Zgorzelcu litr popularnego napoju gazowanego kosztuje 8-9 złotych, podczas gdy w niemieckim Görlitz - równowartość 6-7 złotych. W Czechach ceny są jeszcze niższe o 10-15%.

Producenci obawiają się, że dalsze podwyżki przyczynią się do:

• Rozwoju handlu transgranicznego
• Powstawania szarej strefy
• Spadku wpływów budżetowych z VAT i podatku dochodowego
• Utraty konkurencyjności polskich firm

Wątpliwa skuteczność zdrowotna

Dane Najwyższej Izby Kontroli pokazują, że 4,5 miliarda złotych uzyskanych z opłaty cukrowej w latach 2021-2023 nie zostało przeznaczonych na profilaktykę otyłości, lecz trafiło do ogólnego budżetu Narodowego Funduszu Zdrowia.

Doświadczenia innych krajów również nie napawają optymizmem. Dania zniosła podatek tłuszczowy i cukrowy po dwóch latach z powodu negatywnych skutków gospodarczych. Podobne problemy wystąpiły w Norwegii, Szwecji oraz amerykańskich miastach jak Filadelfia czy Chicago.

Dyskryminacja jednej branży

Przedstawiciele KUPS podkreślają, że konstrukcja podatku cukrowego obciąża wyłącznie producentów napojów, pomijając inne kategorie produktów spożywczych o wysokiej zawartości cukru, takie jak słodycze, wyroby ciastkarskie czy lody.

Sektor słodkich przekąsek zużywa rocznie o 256 tysięcy ton cukru więcej niż cała branża napojów bezalkoholowych, jednak pozostaje nieobjęty podatkiem.

Apel o dialog i zmiany

Stowarzyszenie KUPS apeluje o ponowne przeanalizowanie skutków planowanych zmian. Branża sokowa postuluje wypracowanie rozwiązań, które będą wspierać zdrowie publiczne, nie osłabiając jednocześnie krajowej gospodarki i nie zagrażając tysiącom miejsc pracy.

Rząd prognozuje, że nowy podatek cukrowy może przynieść do budżetu państwa dodatkowe 1,3 miliarda złotych rocznie. Jednak producenci ostrzegają, że rzeczywiste skutki mogą być odwrotne - spadek legalnej sprzedaży, rozwój handlu transgranicznego i utrata wpływów podatkowych z innych źródeł.

Debata nad ostatecznym kształtem podatku cukrowego trwa, a jej wynik będzie miał kluczowe znaczenie dla przyszłości polskiej branży napojowej i związanych z nią sektorów gospodarki.