Krzysztof RutkowskiWe wtorek, 21 października 2025 roku, odszedł prof. dr hab. Zbigniew Pilarczyk – wybitny historyk, były prorektor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz człowiek, którego życie było przykładem służby nauce, młodzieży i ideałom harcerskim. Miał 75 lat.
Życie poświęcone nauce i służbie
O śmierci profesora jako pierwsza poinformowała rektor UAM, prof. Bogumiła Kaniewska, która w wzruszających słowach pożegnała swojego współpracownika:
"Człowiek wielkiej dobroci i życzliwości, pełen pogody ducha i energii. Dziękuję Ci Zbyszku za Twoją pomoc w czasie mojego prorektorowania, za każdego bożonarodzeniowego aniołka, za dwie rektorskie laleczki stojące na moim biurku. Za to, że byłeś."
Profesor Pilarczyk urodził się w 1950 roku we Wronkach. Po ukończeniu Liceum Pedagogicznego w Trzciance studiował na wydziale filozoficzno-historycznym UAM, z którą to uczelnią związał się na całe życie zawodowe.
Kariera naukowa i osiągnięcia
W strukturach uniwersyteckich pełnił kluczowe funkcje:
- 2008-2016: prorektor UAM
- 2002-2008: prodziekan ds. dydaktycznych Wydziału Historycznego
- Kierownik Zakładu Historii Wojskowości
Jako naukowiec specjalizował się w historii wojskowości, fortyfikacji i harcerstwa. Swoją pracę doktorską poświęcił tematowi "Obronność miasta Poznania w latach 1253–1783", natomiast rozprawę habilitacyjną napisał o "Fortyfikacjach na ziemiach koronnych Rzeczypospolitej w XVII wieku".
Za swoje zasługi został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski w 2005 roku oraz Krzyżem Oficerskim w 2025 roku.
Harcerz z powołania
Profesor Pilarczyk był nie tylko teoretykiem harcerstwa, ale przede wszystkim praktykiem – instruktorem ZHP, który przez całe życie pozostał wierny harcerskim ideałom. Chorągiew Wielkopolska ZHP im. Powstańców Wielkopolskich 1918/1919 pożegnała go słowami:
"Wychowany w harcerskim duchu służby, przez całe życie wierny ideałom harcerskim. Zawsze gotów do pomocy, wychowawca wielu pokoleń młodych ludzi, którym przekazywał nie tylko wiedzę, ale i wartości - braterstwo, odpowiedzialność, miłość do Ojczyzny."
Przyjaciel dzieci i popularyzator historii
Profesor Pilarczyk miał szczególny dar nawiązywania kontaktu z najmłodszymi. Stworzył postacie Kuby i Helenki – małych powstańców, przy pomocy których opowiadał historię Powstania Wielkopolskiego swoim wnukom, a później gościom Muzeum Powstania Wielkopolskiego.
Jego pasja do nauczania znalazła wyraz także w pracy w szkole "Łejery", gdzie przez krótki okres uczył historii. Uczniom przynosił wydrukowane materiały edukacyjne opatrzone własnymi rysunkami. "Wielu z nich do dzisiaj wspomina, że nie spotkało na swojej drodze takiego pasjonata historii" – wspominają jego współpracownicy.
Artysta w duszy
Po godzinach pracy profesor tworzył laleczki i aniołki, które obdarowywał współpracowników. Był również utalentowanym rysownikiem – jego prace można było oglądać w publikacjach zespołu szkoły "Łejery" oraz w materiałach edukacyjnych, które sam opracowywał.
Zaangażowanie społeczne
Aktywność profesora wykraczała daleko poza mury uczelni. Pełnił funkcje:
- Przewodniczącego Rady Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości
- Wiceprezydenta Unii Wielkopolan
- Redaktora naczelnego "Poznańskich Zeszytów Fortyfikacyjnych"
- Członka kolegium redakcyjnego "Kroniki Wielkopolski"
- Opiekuna redakcji "Życia Uniwersyteckiego"
Pamięć o profesorze
Społeczność akademicka wspomina prof. Pilarczyka jako "człowieka wielkiej kultury i erudycji" oraz "cudownego człowieka z fenomenalnym poczuciem humoru i ogromną życzliwością". Jego byli studenci podkreślają, że był "sympatycznym, ciepłym, inteligentnym człowiekiem z harcerską lilijką w klapie".
Marcin Wiśniewski, kierownik Muzeum Powstania Wielkopolskiego, podsumował: "Był człowiekiem niezwykle zaangażowanym, z ogromnym szacunkiem do historii i tych, którzy ją tworzyli. Potrafił zarażać pasją, inspirować do działania, a przy tym zachowywał skromność i serdeczność, które zjednywały mu ludzi."
Jeszcze kilka dni przed śmiercią profesor Pilarczyk uczestniczył w premierze publikacji "Po poznańsku. Raport o niematerialnym dziedzictwie miasta", do której napisał artykuł o tradycjach ułańskich w Poznaniu. Jego nagła śmierć była szokiem dla wszystkich, którzy go znali.
Profesor Zbigniew Pilarczyk pozostanie w pamięci jako naukowiec, wychowawca, harcerz i przede wszystkim dobry człowiek, który całe swoje życie poświęcił służbie innym.
