Monika GajewskaNajnowszy raport Szlachetnej Paczki na 2025 rok przedstawia szokującą diagnozę polskiego społeczeństwa. Niemal 2 miliony obywateli żyje w skrajnym ubóstwie, tworząc metaforyczny "Biedańsk" - miasto większe od Warszawy. Choć liczby wskazują na poprawę w porównaniu do roku poprzedniego, eksperci alarmują o narastającym problemie ubóstwa relatywnego.
Biedańsk - największe miasto Polski
Stowarzyszenie Wiosna, organizator programu Szlachetna Paczka, w swoim corocznym "Raporcie o biedzie" posługuje się metaforą hipotetycznego miasta skupiającego wszystkie osoby żyjące w skrajnym ubóstwie. Biedańsk liczyłby dziś prawie 2 miliony mieszkańców, co czyniłoby go największą aglomeracją w kraju.
Joanna Sadzik, prezeska Stowarzyszenia Wiosna, podkreśla paradoks sytuacji:
"W Polsce żyje już blisko 2 mln osób, które tworzyłyby miasto większe niż Warszawa. To są ludzie, którzy być może żyją nawet na naszej klatce schodowej, tylko nie mamy o tym zielonego pojęcia"
Pozorna poprawa ukrywa większy problem
Dane statystyczne mogą wprowadzać w błąd. Choć liczba osób w skrajnym ubóstwie zmniejszyła się z 6,6 proc. do 5,2 proc. społeczeństwa, wokół "Biedańska" powstaje aglomeracja ubóstwa relatywnego obejmująca blisko 5 milionów osób.
Kluczowa różnica między skrajną a relatywną biedą wynosi zaledwie 300 złotych miesięcznie - równowartość około 10 złotych dziennie. Osoby żyjące tuż ponad progiem skrajnego ubóstwa, wynoszącym 972 złote miesięcznie dla osoby samotnej, wciąż borykają się z dramatycznymi problemami finansowymi.
Szara strefa ubóstwa
Szczególnie niepokojące jest zjawisko "szarej strefy ubóstwa". Ponad milion osób nie kwalifikuje się do pomocy społecznej, ale ich wydatki nie pokrywają podstawowych potrzeb życiowych. To ludzie, którzy są "za bogaci" na wsparcie państwa, ale za biedni na godne życie.
Dramatyczna sytuacja najsłabszych grup
Dzieci w biedzie
W skrajnym ubóstwie żyje 364 tysiące dzieci. Raport przedstawia poruszające historie, jak ta małego Pawła, który sprzedawał swoje zabawki, aby zdobyć pieniądze na leki dla ojca po udarze.
- 44% dzieci, które nie wyjechały na wakacje, wskazało brak pieniędzy jako główny powód
- Jedna trzecia uczniów nie uczestniczy w wyjazdach wakacyjnych
- Dzieci często nie jedzą śniadań przed szkołą
- Uczą się w nieogrzewanych mieszkaniach
Seniorzy na skraju egzystencji
Sytuacja osób starszych jest równie alarmująca. Ponad 400 tysięcy seniorów żyje w skrajnym ubóstwie, a 433,1 tysięcy pobiera tzw. "emeryturę głodową" - niższą od ustawowego minimum.
Kluczowe dane dotyczące seniorów:
- Co piąta starsza osoba doświadcza głodu lub niedożywienia
- 40% seniorów odczuwa izolację społeczną
- Liczba "głodowych emerytur" wzrosła osiemnastokrotnie od 2011 roku
- Dla wielu mieszkanie staje się więzieniem, a balkon pełni funkcję spacerniaka
Warunki mieszkaniowe poniżej standardów
Raport ujawnia szokujące dane o warunkach życia najuboższych Polaków:
| Problem mieszkaniowy | Liczba dotkniętych osób |
|---|---|
| Brak możliwości ogrzania mieszkania | 1,1 mln osób |
| Mieszkania bez toalety | 5% wszystkich lokali |
| Lokale niespełniające podstawowych standardów | Co 20. Polak |
Grupy najbardziej zagrożone
Analiza struktury ubóstwa wskazuje na szczególnie narażone grupy społeczne:
- Osoby utrzymujące się z rolnictwa - 11,4% zagrożonych ubóstwem
- Beneficjenci świadczeń społecznych - 10,8% w grupie ryzyka
- Gospodarstwa z osobami niepełnosprawnymi - 7% stopa zagrożenia
Niewystarczająca opieka zdrowotna
Ubóstwo bezpośrednio przekłada się na dostęp do opieki medycznej. W 2024 roku 78 milionów recept nie zostało wykupionych, głównie z powodów finansowych. Osoby żyjące w skrajnym ubóstwie często rezygnują z leczenia, nawet gdy mają wystawione recepty.
Powracalność ubóstwa
Autorzy raportu zwracają uwagę na zjawisko "powracalności" biedy. Część osób, które na krótko "wyprowadzają się" ponad próg ubóstwa, często wraca z powodu choroby, utraty pracy czy wzrostu kosztów życia. W metaforycznym Biedańsku istnieją "pustostany", które czekają na kolejnych mieszkańców.
Wyzwania dla Szlachetnej Paczki 2025
Tegoroczna edycja Szlachetnej Paczki staje przed ogromnym wyzwaniem. Ponad 13% społeczeństwa żyje w ubóstwie relatywnym, co oznacza, że potrzeby pomocy są większe niż kiedykolwiek wcześniej.
Magdalena Łukasik, współautorka raportu, podsumowuje:
"W Biedańsku dzieci nie mają szans na kolorowe kredki do rysowania przyszłości, która w rzeczywistości jawi się jako czarno-biała"
Raport Szlachetnej Paczki 2025 to nie tylko zbiór statystyk, ale przede wszystkim apel o większą wrażliwość społeczną i systemowe działania na rzecz walki z ubóstwem. Pokazuje, że mimo gospodarczego rozwoju Polski, miliony obywateli wciąż żyją na granicy egzystencji, potrzebując konkretnego wsparcia i solidarności społecznej.
