Renata KaczmarekOd 1 października 2025 roku Polska oficjalnie wprowadza system kaucyjny, który ma fundamentalnie zmienić sposób postępowania z opakowaniami po napojach. Nowe rozwiązanie obejmuje butelki plastikowe, puszki metalowe oraz szklane butelki wielokrotnego użytku, za które konsumenci będą płacić dodatkową, zwrotną opłatę.
Cel ekologiczny i ekonomiczny systemu
Według wiceminister klimatu i środowiska Anity Sowińskiej, głównym założeniem nowego systemu jest drastyczne ograniczenie ilości odpadów w przestrzeni publicznej. Opakowania zyskują wartość ekonomiczną, co ma skutkować ich zniknięciem z lasów, parków i ulic miast.
"To jest bardzo wyczekiwany projekt i to najwyższy czas, by ten system rzeczywiście zaczął działać" - podkreśla Joanna Kądziolka-Szylko, prezeska Polskiego Stowarzyszenia Zero Waste.
Obecnie w Polsce recyklingowi poddaje się jedynie 50 procent opakowań po napojach. Wprowadzenie systemu kaucyjnego ma pozwolić na osiągnięcie nawet 90 procent efektywności, co zbliży Polskę do wyników liderów europejskich jak Niemcy czy Szwecja.
Jakie opakowania obejmuje system kaucyjny?
System kaucyjny w Polsce obejmuje ściśle określone kategorie opakowań:
- Butelki plastikowe o pojemności do 3 litrów
- Puszki aluminiowe i stalowe do 1 litra
- Szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra (od 1 stycznia 2026 roku)
Ważne jest, że system nie obejmuje opakowań po mleku i produktach mlecznych oraz szklanych butelek jednorazowych.
Wysokość kaucji i oznakowanie
| Rodzaj opakowania | Wysokość kaucji |
|---|---|
| Butelki plastikowe | 50 groszy |
| Puszki metalowe | 50 groszy |
| Butelki szklane zwrotne | 1 złoty |
Na wszystkich opakowaniach objętych systemem pojawi się specjalne oznaczenie z logo systemu kaucyjnego oraz informacją o wysokości opłaty. Tylko produkty z takim oznakowaniem będą kwalifikować się do zwrotu.
Okres przejściowy i dostępność
Ministerka klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska ogłosiła, że obecnie obowiązuje system przejściowy. W sklepach będą równocześnie dostępne opakowania objęte i nieobjęte systemem kaucyjnym. Ministerstwo szacuje, że zapasy opakowań bezkaucyjnych wyczerpią się do końca roku.
Zasady zwrotu i punkty odbioru
Kluczowe zasady funkcjonowania systemu kaucyjnego:
- Nie zgniatać opakowań - automaty rozpoznają kształt, wagę i kod kreskowy
- Nie zrywać etykiet - są niezbędne do identyfikacji
- Nie potrzeba paragonu - zwrot możliwy w dowolnym punkcie w Polsce
- Opakowania muszą być opróżnione i nieuszkodzone
Gdzie można zwrócić opakowania?
Obowiązek przyjmowania pustych opakowań dotyczy sklepów o powierzchni powyżej 200 metrów kwadratowych. Mniejsze placówki mogą dołączyć do systemu dobrowolnie. W każdej gminie musi powstać co najmniej jeden punkt zbiórki.
Punkty odbioru będą zlokalizowane również przy:
- Stacjach paliw
- Parkingach
- Centrach handlowych
Formy zwrotu kaucji
Konsumenci będą mogli odzyskać kaucję w różnych formach:
- Gotówka
- Bon na zakupy
- Paragon do realizacji
- Przelew na kartę płatniczą (w przyszłości)
Ważne jest, że jeśli automat wyda bon zamiast gotówki, konsument ma prawo zażądać wypłaty w formie pieniężnej. Sklep ma obowiązek zapewnić taką możliwość.
Wpływ na ceny i korzyści długofalowe
Według ekspertów, wprowadzenie systemu kaucyjnego może nieznacznie wpłynąć na ceny napojów. Joanna Kądziolka-Szylko uspokaja jednak, że system finansowany jest również ze sprzedaży surowców i nieodebranych kaucji, więc konsumenci mogą nawet nie zauważyć różnicy.
"Badania zagraniczne pokazują, że dzięki systemowi kaucyjnemu konsumenci lepiej rozumieją, jak działa recykling - że z butelki powstaje nowa butelka, z puszki puszka" - dodaje ekspertka.
Polska staje się 19. europejskim krajem wprowadzającym system kaucyjny. Doświadczenia innych państw są obiecujące - w Niemczech osiąga się 97 procent zbiórki opakowań, w Norwegii 95 procent dla butelek PET, a Litwa w ciągu dwóch lat od wprowadzenia systemu osiągnęła 90 procent zwrotu.
System kaucyjny ma nie tylko wymiar ekologiczny, ale również ekonomiczny - Polska płaci podatek od plastiku, który nie trafia do recyklingu. Nowe rozwiązania mają znacząco zmniejszyć te kary dla gmin i wspierać gospodarkę obiegu zamkniętego.
