Renata KaczmarekOd 1 października 2025 roku Polska oficjalnie wprowadza system kaucyjny, który ma fundamentalnie zmienić sposób postępowania z opakowaniami po napojach. Butelki plastikowe i metalowe puszki przestają być zwykłymi odpadami – zyskują wartość finansową, która ma zachęcić Polaków do ich zwrotu i ponownego wykorzystania.
Cel ekologiczny na pierwszym miejscu
Głównym założeniem nowego systemu jest drastyczne ograniczenie ilości odpadów w przestrzeni publicznej. Ministerka klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska podkreśla, że Polska staje się 19. krajem europejskim, który wprowadza tego typu rozwiązanie.
W niektórych krajach widać wyraźnie, że dzięki kaucji butelki i puszki znikają z ulic i terenów zielonych. Opakowanie będzie miało wartość
– wyjaśnia wiceministra klimatu i środowiska Anita Sowińska.
Jakie opakowania objęte są systemem kaucyjnym?
System kaucyjny w Polsce obejmuje trzy główne kategorie opakowań:
- Plastikowe butelki do 3 litrów pojemności
- Puszki aluminiowe i stalowe do 1 litra
- Szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra (od 1 stycznia 2026 roku)
Ważne jest, że system nie obejmuje opakowań po mleku i produktach mlecznych oraz szklanych butelek jednorazowych.
Wysokość kaucji i zasady rozpoznawania
Kwoty kaucji zostały ustalone na następujących poziomach:
| Rodzaj opakowania | Wysokość kaucji |
|---|---|
| Butelki plastikowe | 50 groszy |
| Puszki metalowe | 50 groszy |
| Butelki szklane zwrotne | 1 złoty |
Wszystkie opakowania objęte systemem będą wyraźnie oznakowane specjalnym logo z informacją o wysokości kaucji. Ministerka Hennig-Kloska zapewnia, że oznaczenia będą widoczne z daleka i łatwe do rozpoznania.
Okres przejściowy i praktyczne wskazówki
Ministerka klimatu ostrzega, że obecnie obowiązuje okres przejściowy, podczas którego w sklepach będą dostępne zarówno opakowania objęte systemem kaucyjnym, jak i te tradycyjne.
Nie warto obecnie zbierać opakowań po napojach, by później oddać je w sklepie i odzyskać kaucję
– radzi Paulina Hennig-Kloska. Ministerstwo szacuje, że zapasy opakowań bezkaucyjnych wyczerpią się do końca roku.
Kluczowe zasady zwrotu opakowań
Aby system działał sprawnie, wprowadzono ścisłe zasady postępowania z opakowaniami:
- Opakowania muszą być całkowicie opróżnione
- Nie wolno ich zgniatać przed oddaniem
- Etykiety muszą pozostać nienaruszone
- Korki powinny pozostać na butelkach
- Nie jest wymagany paragon zakupu
Joanna Kądziolka-Szylko, prezeska Polskiego Stowarzyszenia Zero Waste, wyjaśnia znaczenie tych zasad:
Dzisiaj to nie jest odpad, to jest butelka, która ma wrócić do systemu. Kaucjomaty rozpoznają kształt, wagę i kod kreskowy opakowania
Punkty zbiórki i zwrot kaucji
Obowiązek przyjmowania pustych opakowań spoczywa na sklepach o powierzchni powyżej 200 metrów kwadratowych. Mniejsze placówki mogą dołączyć do systemu dobrowolnie. W każdej gminie musi powstać co najmniej jeden punkt zbiórki.
Formy zwrotu kaucji
Konsumenci będą mogli odzyskać kaucję w różnych formach:
- Gotówka
- Bon na zakupy
- Paragon do realizacji
- Przelew na kartę płatniczą (w przyszłości)
Ważne: Jeśli automat wyda bon zamiast gotówki, konsument ma prawo zażądać wypłaty w formie pieniężnej.
Wpływ na ceny i korzyści ekonomiczne
Eksperci przewidują, że opakowania mogą zdrożeć o kilka groszy, gdyż producenci mogą próbować przerzucić część kosztów na konsumentów. Jednak system ma być w dużej mierze samofinansujący się ze sprzedaży surowców i nieodebranych kaucji.
Obecnie w Polsce recyklingowi poddaje się jedynie 45-50% opakowań po napojach. System kaucyjny ma pozwolić na osiągnięcie nawet 90% poziomu zbiórki, co zbliży Polskę do wyników liderów europejskich jak Niemcy (97%) czy Norwegia (95%).
Długofalowe korzyści środowiskowe
System kaucyjny ma wspierać gospodarkę obiegu zamkniętego, ograniczając wydobycie surowców naturalnych. Szczególnie ważne są szklane butelki wielokrotnego użytku, które mogą być napełniane średnio 20 razy, a w niektórych krajach nawet 45 razy.
Polska będzie również płacić niższy podatek od plastiku, który nie trafia do recyklingu, co przyniesie korzyści ekonomiczne gminom i całemu krajowi.
Wprowadzenie systemu kaucyjnego to znaczący krok w kierunku zrównoważonego rozwoju i odpowiedzialnego gospodarowania zasobami naturalnymi. Sukces tego przedsięwzięcia zależy jednak od świadomości i zaangażowania każdego konsumenta.
