Jakub MalinowskiNowe regulacje dotyczące rozliczania godzin ponadwymiarowych nauczycieli, które weszły w życie 1 września 2025 roku, wzbudzają żywe dyskusje w środowisku oświatowym. Ministerstwo Edukacji Narodowej opublikowało długo oczekiwany komunikat wyjaśniający zasady wynagradzania za dodatkowe godziny pracy, jednak jego treść nie zadowala wszystkich zainteresowanych.
Kluczowe zmiany w przepisach
Nowelizacja Karty Nauczyciela, przygotowana we współpracy ze związkami zawodowymi, miała na celu ujednolicenie zasad wynagradzania i poprawę stabilności zatrudnienia w oświacie. Dotychczas brak jednolitych przepisów prowadził do różnych praktyk w poszczególnych samorządach, co powodowało nierówne traktowanie nauczycieli.
Najważniejsze wprowadzone zmiany obejmują:
- Podwojenie wysokości odprawy emerytalnej
- Wprowadzenie nagrody jubileuszowej po 45 latach pracy
- Ujednolicenie pensum nauczycieli praktycznej nauki zawodu z pensum nauczycieli przedmiotowych
- Skrócenie z dwóch lat do roku okresu, po którym nauczyciel początkujący może otrzymać umowę na czas nieokreślony
- Wyeliminowanie tzw. godzin czarnkowych
Kontrowersyjne zasady wynagradzania
Zasadą jest, że wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną – czyli za przydzielone i zrealizowane zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze. Jednak przepisy przewidują dwa wyjątki, w których nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia mimo niezrealizowania godzin:
- Gdy nauczyciel zamiast przydzielonych zajęć zrealizował w tym samym dniu zajęcia opiekuńcze lub wychowawcze uwzględniające potrzeby uczniów
- Gdy nauczyciel nie zrealizował zajęć indywidualnego nauczania z przyczyn niezależnych od siebie, ale był gotów do ich realizacji
Praktyczne przykłady zastosowania
Pierwszy wyjątek dotyczy sytuacji, gdy nauczyciel na polecenie dyrektora realizuje inne obowiązki, takie jak opieka nad uczniami podczas wycieczki czy imprez szkolnych. Drugi przypadek odnosi się do sytuacji, gdy zajęcia nie odbywają się z powodu choroby dziecka lub ucznia.
Stanowisko związków zawodowych
Związek Nauczycielstwa Polskiego wyraża niezadowolenie z obecnych rozwiązań. ZNP już w kwietniu postulował prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w przypadku usprawiedliwionego nieodbycia zajęć nie z winy nauczyciela.
"Pracownicy oświaty w skutek nowelizacji przepisów dotyczących wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe od 1 września 2025 r. znaleźli się w bardzo trudnej sytuacji materialnej"
– alarmowała Krajowa Sekcja Oświaty i Wychowania NSZZ "Solidarność".
Problematyczne sytuacje w praktyce
Szczególnie kontrowersyjne są przypadki, gdy klasa wyjeżdża na wycieczkę szkolną, a nauczycielowi nie zostają przydzielone żadne zajęcia zastępcze. W takiej sytuacji godziny te pozostają nieodpłatne, co budzi sprzeciw środowiska nauczycielskiego.
Według MEN problem można rozwiązać poprzez przydzielenie nauczycielowi doraźnego zastępstwa za wynagrodzeniem w takiej samej stawce jak za godziny ponadwymiarowe lub zajęć opiekuńczo-wychowawczych na terenie szkoły.
Zmiany w rozliczaniu czasu pracy
Nowelizacja wprowadziła także korzystne regulacje dotyczące rozliczania godzin ponadwymiarowych w tygodniach z dniami usprawiedliwionej nieobecności nauczyciela czy dniami ustawowo wolnymi od pracy. Podstawą ustalenia liczby godzin ponadwymiarowych jest pensum nauczyciela pomniejszone odpowiednio o 1/5 wymiaru za każdy taki dzień.
Perspektywy dalszych zmian
Ministerstwo Edukacji Narodowej analizuje obecnie możliwość rozszerzenia katalogu zajęć, które nauczyciel mógłby realizować zamiast nieodbytych zajęć ponadwymiarowych z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Rozważane jest włączenie innych prac statutowych szkoły do tego katalogu.
Na wniosek ZNP termin wejścia w życie zmian został przyspieszony z 1 września 2026 roku na 1 września 2025 roku, co pokazuje pilność problemu w środowisku oświatowym.
Wiceminister edukacji Henryk Kiepura potwierdził, że nauczycielowi przysługuje wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe w przypadku wykonywania czynności w wymiarze przekraczającym tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć, co dotyczy między innymi udziału w egzaminach maturalnych.
Nowe przepisy, choć mają na celu ujednolicenie i usprawiedliwienie systemu wynagradzania nauczycieli, nadal budzą kontrowersje i wymagają dalszych precyzyjnych rozstrzygnięć w praktyce szkolnej.
