Jakub MalinowskiNowe przepisy dotyczące rozliczania godzin ponadwymiarowych nauczycieli wywołują burzę w środowisku oświatowym. Ministerstwo Edukacji Narodowej wydało komunikat wyjaśniający kontrowersyjne zmiany, które obowiązują od września 2025 roku, ale nauczyciele nie kryją rozgoryczenia.
Zasadnicze zmiany w wynagradzaniu
Nowelizacja Karty Nauczyciela, która weszła w życie 1 września 2025 roku, wprowadza nową filozofię wynagradzania za godziny ponadwymiarowe. Zasadą stało się, że wynagrodzenie przysługuje wyłącznie za pracę faktycznie wykonaną – za przydzielone i zrealizowane zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze.
Ta zmiana oznacza koniec z dotychczasową praktyką, gdy nauczyciele otrzymywali wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe nawet wtedy, gdy zajęcia nie odbyły się z przyczyn niezależnych od nich, takich jak wyjazd klasy na wycieczkę czy do teatru.
"Proszę sobie wyobrazić: jestem przygotowana do lekcji, idę do szkoły, klasy nie ma — i nie ma płacy" — skarży się jedna z nauczycielek w rozmowie z mediami.
Dwa wyjątki od nowej zasady
MEN przewidział jednak dwa przypadki, w których nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia mimo niezrealizowania zaplanowanych godzin:
- Zastępcze zajęcia opiekuńczo-wychowawcze – gdy nauczyciel na polecenie dyrektora realizuje inne obowiązki, takie jak opieka nad uczniami podczas wycieczki, wyjść do teatru, zawodów sportowych czy imprez szkolnych
- Zajęcia indywidualne – gdy nauczyciel nie zrealizował zajęć indywidualnego przygotowania przedszkolnego lub indywidualnego nauczania z przyczyn niezależnych od siebie (np. choroba dziecka), ale był gotów do ich przeprowadzenia
Cel nowelizacji według MEN
Resort edukacji argumentuje, że zmiany mają na celu wyrównanie warunków pracy i wynagradzania nauczycieli w różnych typach szkół i samorządach. Nowelizacja została opracowana we współpracy z organizacjami związkowymi i po konsultacjach społecznych.
Najważniejsze korzyści z nowelizacji to:
- Podwojenie wysokości odprawy emerytalnej
- Wprowadzenie nagrody jubileuszowej po 45 latach pracy
- Ujednolicenie pensum nauczycieli praktycznej nauki zawodu
- Skrócenie z dwóch lat do roku okresu uzyskania umowy na czas nieokreślony dla nauczycieli początkujących
- Likwidacja tzw. godzin czarnkowych od września 2025
Ostra krytyka ze strony nauczycieli
Środowisko nauczycielskie nie kryje rozczarowania nowymi przepisami. Związek Nauczycielstwa Polskiego (ZNP) podkreśla, że proponował korzystniejsze rozwiązania już na etapie opiniowania projektu nowelizacji w kwietniu 2025 roku.
ZNP domagał się zapisu dającego nauczycielom prawo do wynagrodzenia z tytułu godzin ponadwymiarowych również w przypadku usprawiedliwionego nieodbycia zajęć nie z winy nauczyciela. Przepis taki funkcjonował wcześniej, ale został usunięty z ustawy w lipcu 1992 roku.
"Nauczyciele znowu sami. Wszyscy mają nas w nosie. Związki innych zawodów są skuteczne. Jak to możliwe?" — napisała jedna z internautek pod komunikatem ZNP w mediach społecznościowych.
Argumenty prawne i precedensy
MEN tłumaczy, że nowe rozwiązania są bardziej sprawiedliwe niż wcześniejsza praktyka wynikająca z orzecznictwa sądowego. Sąd Najwyższy w wyroku z 2010 roku uznał, że nauczyciel nie powinien otrzymać dodatkowego wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe w żadnej sytuacji, gdy nie wykonywał pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy.
Nowelizacja częściowo odchodzi od tego restrykcyjnego podejścia, wprowadzając przepisy, które w określonych sytuacjach uznają gotowość nauczyciela do pracy za wystarczającą podstawę do zachowania prawa do wynagrodzenia.
Dalsze prace nad przepisami
Na wniosek ZNP termin wejścia w życie zmian został przyspieszony z września 2026 na wrzesień 2025 roku. Ministerstwo Edukacji Narodowej analizuje obecnie możliwość rozszerzenia katalogu zajęć, które nauczyciel mógłby realizować zamiast nieodbytych zajęć ponadwymiarowych z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.
Nowelizacja wprowadza również korzystne regulacje dotyczące rozliczania godzin ponadwymiarowych w tygodniach z dniami usprawiedliwionej nieobecności nauczyciela czy dniami ustawowo wolnymi od pracy. Podstawą ustalenia liczby godzin ponadwymiarowych jest pensum nauczyciela pomniejszone odpowiednio o 1/5 wymiaru za każdy taki dzień.
Zmiany w Karcie Nauczyciela pozostają przedmiotem intensywnych dyskusji w środowisku oświatowym, a ich praktyczne skutki będą widoczne w nadchodzących miesiącach.
