Andrzej PawlakW wieku 95 lat zmarł profesor Adam Strzembosz, wybitny prawnik i pierwszy prezes Sądu Najwyższego wolnej Polski. Informację o śmierci nestora polskiego sądownictwa potwierdził sędzia Stanisław Zabłocki, były prezes Izby Karnej Sądu Najwyższego.
"Dziś w nocy zmarł Wielki Sędzia, pan profesor Adam Strzembosz. Nie potrafię na razie zebrać myśli. Ogromny smutek i żal" — napisał Zabłocki na swoim profilu społecznościowym.
O śmierci profesora poinformował również minister sprawiedliwości Waldemar Żurek podczas konferencji prasowej. Żurek nazwał Strzembosza "legendą wymiaru sprawiedliwości" i podkreślił jego zasługi w budowaniu niezależnego sądownictwa po 1989 roku.
Droga od młodego prawnika do symbolu niezależności sądów
Adam Strzembosz urodził się 11 września 1930 roku w Warszawie jako jeden z trojaczków. Jego brat Tomasz był wybitnym historykiem, również profesorem Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Rodzina miała silne tradycje prawnicze — ojciec Adam był adwokatem i urzędnikiem państwowym.
Po ukończeniu studiów prawniczych na Uniwersytecie Warszawskim w 1953 roku, młody Strzembosz rozpoczął pracę w ZUS, następnie w 1956 roku rozpoczął aplikację sądową. Karierę sędziowską budował stopniowo, specjalizując się w sprawach nieletnich, co stało się później jednym z jego głównych obszarów zainteresowań naukowych.
Zaangażowanie w opozycję i walka o demokratyczne przemiany
Lata osiemdziesiąte przyniosły przełom w życiu profesora. Strzembosz aktywnie zaangażował się w działalność opozycyjną, współtworząc struktury NSZZ "Solidarność" w Ministerstwie Sprawiedliwości. Był jedną z kluczowych postaci obrad Okrągłego Stołu, przewodnicząc podzespołowi ds. reformy prawa i sądów.
Za swoją działalność opozycyjną zapłacił wysoką cenę. Po wprowadzeniu stanu wojennego w grudniu 1981 roku został odwołany ze stanowiska sędziego i pozbawiony pracy w Instytucie Badania Prawa Sądowego. Schronienie znalazł na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, gdzie objął kierownictwo Katedry Prawa Karnego.
Budowanie fundamentów niezależnego sądownictwa
Po przełomie 1989 roku Strzembosz został powołany na stanowisko wiceministra sprawiedliwości w rządzie Tadeusza Mazowieckiego. Rok później objął funkcję pierwszego prezesa Sądu Najwyższego wolnej Polski, którą pełnił w latach 1990-1998.
W tym okresie odegrał fundamentalną rolę w odbudowie autorytetu polskiego sądownictwa. Jego główne osiągnięcia to:
- Rozwój współpracy z najwyższymi organami sądowymi innych państw europejskich
- Wprowadzenie zmian w strukturze sądownictwa odpowiadających demokratycznym przemianom
- Przewodniczenie Krajowej Radzie Sądownictwa w latach 1994-1998
- Kształtowanie zasad niezależności sędziowskiej
Profesor był zwolennikiem stopniowego oczyszczenia środowiska sędziowskiego, ale bez gwałtownych rozliczeń. "Profesor Strzembosz wierzył w uczciwość i zdolność sędziów do samooczyszczenia" — jak wspominają jego współpracownicy.
Krytyk reform sądownictwa ostatnich lat
Po zakończeniu kadencji w Sądzie Najwyższym Strzembosz powrócił do pracy naukowej na KUL, ale nie stronił od komentowania bieżących wydarzeń politycznych. W ostatnich latach otwarcie krytykował reformy wymiaru sprawiedliwości wprowadzane przez rządy Prawa i Sprawiedliwości.
Wielokrotnie ścierał się publicznie z prezydentem Andrzejem Dudą, zarzucając mu łamanie konstytucji i naruszanie zasad praworządności. Szczególnie krytykował ułaskawienie Mariusza Kamińskiego, odmowę przyjęcia przysięgi od prawidłowo wybranych sędziów Trybunału Konstytucyjnego oraz zmiany w ustroju sądów powszechnych.
Wybitny naukowiec i pedagog
Profesor Strzembosz był autorem licznych publikacji naukowych, koncentrując się głównie na kryminologii i problematyce przestępczości nieletnich. Jego dorobek naukowy obejmuje między innymi rozprawę habilitacyjną "Zapobieganie niedostosowaniu społecznemu dzieci i młodzieży" z 1979 roku.
Przez dziesięciolecia kształcił kolejne pokolenia prawników, najpierw na Uniwersytecie Warszawskim, później na KUL. Jego uczniowie podkreślają jego nienaganną postawę etyczną i bezkompromisowość w przestrzeganiu zasad prawa.
Odznaczenia i uznanie
Za swoją działalność profesor Strzembosz został uhonorowany najwyższym polskim odznaczeniem — Orderem Orła Białego. Otrzymał również Nagrodę RPO im. Pawła Włodkowica w 2018 roku za zasługi dla ochrony praw człowieka.
Śmierć profesora Adama Strzembosza kończy epokę w polskim sądownictwie. Odchodzi człowiek, który przez dziesięciolecia był symbolem niezależności wymiaru sprawiedliwości i bezkompromisowej walki o praworządność w Polsce.
