Andrzej PawlakPrezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump ostro zareagował na najnowsze decyzje Chin dotyczące kontroli eksportu strategicznych surowców. W piątkowym wpisie w mediach społecznościowych Trump zapowiedział możliwość znacznego podniesienia ceł na chińskie towary i odwołał planowane spotkanie z przywódcą Chin Xi Jinpingiem.
Odwołanie szczytu APEC pod znakiem zapytania
Trump miał spotkać się z chińskim przywódcą za dwa tygodnie podczas szczytu Współpracy Gospodarczej Azji i Pacyfiku w Korei Południowej. "Miałem spotkać się z prezydentem Xi za dwa tygodnie, na APEC w Korei Południowej, ale teraz wydaje się, że nie ma ku temu powodu" – napisał amerykański prezydent.
Decyzja ta rzuca cień na przyszłość amerykańsko-chińskich negocjacji handlowych, szczególnie w kontekście problemów z importem amerykańskiej soi do Chin, co mocno dotyka amerykańskich rolników.
Chińska broń ekonomiczna uderza w Zachód
Reakcja Trumpa jest odpowiedzią na wprowadzenie przez Pekin nowych restrykcji eksportowych dotyczących metali ziem rzadkich. Od 8 listopada Chiny objęły kontrolą eksport pięciu kluczowych metali: holmu, erbu, tulu, europu oraz iterbu. Te surowce są niezbędne w produkcji nowoczesnych technologii ze względu na swoje unikalne właściwości magnetyczne i optyczne.
Według analityków z Ośrodka Studiów Wschodnich, chińskie posunięcie stanowi "makro-instrument kontroli i spowalniania zachodniego programu zbrojeń". Dr Jakub Jakóbowski, zastępca dyrektora OSW, ostrzega, że restrykcje wpłyną negatywnie na tempo programów zbrojeniowych nie tylko USA, ale całego NATO, w tym Polski.
Dominacja Chin na rynku strategicznych surowców
Państwo Środka kontroluje około 90 procent światowego przetwórstwa metali ziem rzadkich. Według United States Geological Survey, z globalnych złóż wynoszących 110 milionów ton, aż 44 miliony ton znajdują się w Chinach. Ta dominacja daje Pekinowi potężną broń w walce gospodarczej z Zachodem.
Nowe regulacje wymagają od eksporterów uzyskania specjalnych licencji nie tylko na sam eksport metali, ale także na transfer technologii związanych z ich wydobyciem i przetwarzaniem. Co więcej, zagraniczne firmy używające chińskich surowców w swoich produktach również muszą uzyskać zgodę na ich dalszą sprzedaż.
Konsekwencje dla przemysłu obronnego
Eksperci ostrzegają, że chińskie restrykcje mogą znacząco wpłynąć na tempo dostaw broni dla Ukrainy oraz programy modernizacyjne armii państw NATO. Metale ziem rzadkich są kluczowe w produkcji:
- Zaawansowanych systemów elektronicznych
- Precyzyjnych pocisków kierowanych
- Wysokoenergetycznych akumulatorów
- Specjalistycznego sprzętu wojskowego
"Od 15 lat słyszymy, że Chiny kiedyś użyją metali ziem rzadkich przeciwko nam i wtedy będziemy ugotowani... I to właśnie się wydarza teraz, na naszych oczach" – komentuje Jakub Jakóbowski z OSW.
Europejska zależność od Chin
Szczególnie trudna sytuacja czeka kraje Unii Europejskiej. Niemcy importują aż 92 procent magnesów z Chin, co czyni ich gospodarką wyjątkowo wrażliwą na chińskie restrykcje. Analitycy ostrzegają, że problemy z dostępem do strategicznych surowców mogą wywołać w Niemczech kryzys poważniejszy niż energetyczny z 2022 roku.
Uniezależnienie się od chińskich dostaw będzie procesem długotrwałym i kosztownym. Budowa alternatywnych łańcuchów dostaw w Europie może potrwać nawet dekadę ze względu na skomplikowane procedury środowiskowe i wysokie koszty przetwarzania metali ziem rzadkich.
Perspektywy dalszego konfliktu
Trump zapowiedział rozważenie "znacznego zwiększenia ceł na chińskie produkty importowane do Stanów Zjednoczonych" oraz innych środków zaradczych. Eskalacja napięć handlowych między największymi gospodarkami świata może mieć daleko idące konsekwencje dla globalnej gospodarki i bezpieczeństwa międzynarodowego.
Chińskie restrykcje wchodzą w życie w momencie, gdy świat zmaga się z wyzwaniami geopolitycznymi i potrzebą wzmocnienia zdolności obronnych w obliczu rosnących zagrożeń. Kontrola Pekinu nad kluczowymi surowcami daje mu potężne narzędzie nacisku na kraje zachodnie, które przez lata zaniedbały dywersyfikację źródeł dostaw strategicznych materiałów.
