Andrzej PawlakMinistra kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska oficjalnie ogłosiła plany całkowitej likwidacji abonamentu radiowo-telewizyjnego. Podczas prezentacji projektu nowelizacji ustawy medialnej podkreśliła, że obecny system finansowania mediów publicznych jest przestarzały i wymaga gruntownej reformy.
Nowy system finansowania mediów publicznych
Zamiast comiesięcznych opłat abonamentowych, media publiczne mają otrzymywać bezpośrednie wsparcie z budżetu państwa w wysokości 2,5 mld zł rocznie, waloryzowane o inflację. To znacznie mniej niż pierwotnie planowane 3,8 mld zł, które wynikały z założenia przeznaczenia 0,09 proc. PKB na ten cel.
Jak wyjaśnił wiceminister kultury Maciej Wróbel, ostateczna kwota została ustalona po przeprowadzeniu audytu w Telewizji Polskiej oraz spółkach regionalnych i radiowych. "Zejście do poziomu 2,5 mld zł nastąpiło po ostatecznym zapoznaniu się z możliwościami mediów publicznych" - wskazał wiceminister.
Historia abonamentu RTV w Polsce
Abonament radiowo-telewizyjny ma w Polsce niemal stuletnią historię. Wprowadzony wraz z powstaniem Polskiego Radia w latach 20. XX wieku, początkowo był regulowany przez Ustawę o Poczcie i Telegrafie z 1933 roku. W okresie międzywojennym każdy właściciel radioodbiornika musiał posiadać specjalną "kartę rejestracyjną".
Ciekawostką historyczną jest fakt, że w latach 30. abonament radiowy wynosił 3 zł miesięcznie, z ulgami dla mieszkańców wsi i posiadaczy mniej wydajnych odbiorników. Zwolnienia przysługiwały między innymi inwalidom wojennym, osobom niewidomym oraz naukowcom zajmującym się radiotechniką.
Po II wojnie światowej opłaty przywrócono, a w 1957 roku rozszerzono je na telewizję. System przetrwał zmiany ustrojowe w 1989 roku i funkcjonuje do dziś, choć od lat budzi kontrowersje.
Aktualne stawki i zwolnienia
Obecnie obowiązujące stawki abonamentu wynoszą:
- 8,70 zł miesięcznie za radioodbiornik
- 27,30 zł miesięcznie za telewizor lub zestaw radio + telewizor
Od 2026 roku planowana jest podwyżka do 9,50 zł za radio i 30,50 zł za telewizor. Z opłat zwolnione są obecnie osoby:
- powyżej 75. roku życia
- powyżej 60. roku życia z emeryturą nieprzekraczającą 50% średniego wynagrodzenia
- zaliczane do I grupy inwalidzkiej
- bezrobotni
- weterani będący inwalidami wojennymi
Reforma struktury mediów publicznych
Projekt nowelizacji zakłada także gruntowne zmiany organizacyjne. Rada Mediów Narodowych zostałaby zlikwidowana, a jednoosobowe zarządy spółek mediów publicznych powołałaby na pięć lat Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji.
Nowa KRRiT miałaby składać się z 9 członków, z których czterech powołałby Sejm, trzech prezydent, a dwóch Senat. Co dwa lata dochodziłoby do wymiany jednej trzeciej składu. Istotnym wymogiem jest zakaz przynależności kandydatów do partii w ciągu ostatnich 5 lat oraz pełnienia funkcji partyjnych przez 10 lat.
Krytyka i wątpliwości ekspertów
Projekt spotkał się z ostrą krytyką opozycji i sceptycyzmem ekspertów. Robert Kwiatkowski, były członek KRRiT, porównał projekt do "potwora z Loch Ness" i przewiduje, że zostanie zawetowany przez prezydenta Karola Nawrockiego.
"Jak już ten mityczny projekt ustawy wychynie z czeluści Ministerstwa Kultury, niczym potwór z Loch Ness, to zakończy swój żywot pod wetem prezydenta" - skomentował Kwiatkowski.
Przewodnicząca KRRiT Agnieszka Glapiak odrzuciła zarzuty o upolitycznienie Rady, podkreślając, że jej członkowie to "eksperci z wieloletnim doświadczeniem w dziennikarstwie i mediach".
Perspektywy wejścia w życie
Ministra Cienkowska zapowiedziała, że reforma powinna zostać przeprowadzona do końca obecnej kadencji parlamentu, czyli jesienią 2028 roku. Jednak eksperci wyrażają wątpliwości co do realności tych planów, wskazując na konieczność porozumienia z prezydentem.
Czy zapowiedź likwidacji abonamentu RTV rzeczywiście oznacza koniec niemal stuletniego systemu? Wszystko zależy od dalszych negocjacji politycznych i stanowiska prezydenta Nawrockiego, który ma ostatnie słowo w tej sprawie.
Tymczasem media publiczne pozostają w stanie likwidacji, a ich pracownicy apelują o szybkie rozwiązanie niepewnej sytuacji prawnej i finansowej.
