Natalia SokołowskaWłaściciele nieruchomości w całej Polsce stoją przed ważnymi terminami związanymi z obowiązkowym zgłaszaniem wyrobów zawierających azbest. Do 31 stycznia 2026 roku należy złożyć coroczną informację o posiadanych materiałach azbestowych, a nowe przepisy przewidują znaczące zaostrzenie kar za nieprzestrzeganie obowiązków.
Nowe przepisy i zaostrzenie kar
Ministerstwo Klimatu i Środowiska intensywnie pracuje nad projektem ustawy, która ma na celu wdrożenie unijnej dyrektywy 2009/148/WE dotyczącej ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z azbestem. Polska powinna była wprowadzić te przepisy do 21 grudnia 2025 roku, jednak termin został przekroczony.
Zgodnie z planowanymi zmianami, właściciele nieruchomości będą mieli czas do 31 grudnia 2032 roku na całkowite usunięcie lub odpowiednie zabezpieczenie wszystkich wyrobów azbestowych znajdujących się na ich posesji.
Obowiązkowe zgłoszenia i wysokie kary
Nowe przepisy wprowadzają jasne zasady dotyczące zgłaszania azbestu:
- Właściciele, którzy dotychczas nie zgłosili posiadania wyrobów azbestowych, będą mieli sześć miesięcy od wejścia w życie ustawy na złożenie pierwszej deklaracji
- Za brak zgłoszenia lub jego aktualizacji przewidziano kary od 500 do 1000 złotych, ale nie więcej niż 5000 złotych rocznie
- Obecnie za niezgłoszenie azbestu grozi kara nawet do 20 tysięcy złotych
Istotną zmianą będzie uproszczenie procedury nakładania kar. Obecnie wymagany jest udział policji lub sądu, co utrudnia egzekucję przepisów. Po wprowadzeniu nowych regulacji karę będzie mógł nałożyć bezpośrednio urzędnik.
Gdzie i jak zgłaszać azbest
Miejsce składania dokumentów zależy od statusu właściciela:
- Osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej - składają formularz do urzędu gminy lub miasta
- Przedsiębiorcy i jednostki samorządu terytorialnego - przekazują dokumenty marszałkowi województwa
Obowiązek zgłoszenia dotyczy również sytuacji, gdy wyroby azbestowe zostały już usunięte i zutylizowane, ale fakt ten nie został wcześniej zgłoszony do odpowiednich organów.
Surowe kary dla firm
Projekt ustawy przewiduje również sankcje dla przedsiębiorców działających w branży usuwania azbestu. Kary od 1000 do 20 tysięcy złotych będą grozić za:
- Brak oceny ryzyka zawodowego dla pracowników narażonych na kontakt z azbestem
- Dopuszczenie do pracy osób bez aktualnych szkoleń
- Prowadzenie szkoleń niezgodnie z przepisami
- Usuwanie lub zabezpieczanie wyrobów azbestowych bez odpowiednich zezwoleń
Dlaczego azbest jest tak niebezpieczny
Główny Inspektorat Sanitarny przypomina, że wdychanie znajdujących się w powietrzu włókien azbestu może prowadzić do ciężkich chorób, w tym nowotworów. Ze względu na wysoką odporność, materiał ten przez dziesięciolecia był powszechnie stosowany w produkcji płyt dachowych i elewacyjnych.
W Polsce zakaz produkcji i obrotu wyrobami azbestowymi obowiązuje od 1998 roku, jednak nadal na dachach i w konstrukcjach budynków znajdują się miliony ton tego niebezpiecznego materiału.
Postępy w usuwaniu azbestu
Program Oczyszczania Kraju z Azbestu działa już od 15 lat, jednak jego skuteczność budzi obawy. Usunięto dotychczas jedynie 20 procent z około 8,5 miliona ton zinwentaryzowanych wyrobów azbestowych. Według szacunków Najwyższej Izby Kontroli, przy obecnym tempie pozbycie się azbestu z Polski zajmie kolejne 59 lat.
Główną barierą w realizacji programu jest brak wystarczających funduszy oraz dotychczas nieskuteczne prawo. Nowe przepisy mają ten problem rozwiązać poprzez zaostrzenie kar i uproszczenie procedur kontrolnych.
Bezpieczne usuwanie tylko przez specjalistów
Wyrobów zawierających azbest nie wolno usuwać samodzielnie. Czynności te mogą wykonywać wyłącznie wyspecjalizowane firmy posiadające odpowiednie uprawnienia i zabezpieczenia techniczne. Samodzielne usuwanie eternitu czy innych materiałów azbestowych stwarza poważne ryzyko uwolnienia włókien do powietrza.
Aktualny wykaz firm uprawnionych do usuwania azbestu dostępny jest w publicznej bazie pod adresem bazaazbestowa.gov.pl.
Właściciele nieruchomości, którzy nie dopełnią obowiązku zgłoszenia azbestu, mogą dodatkowo stracić możliwość skorzystania z dofinansowań w ramach programu "Czyste Powietrze".
