Joanna MazurW niedzielę 21 grudnia 2025 roku o godzinie 16:03 nastąpi przesilenie zimowe - moment, który wyznacza początek astronomicznej zimy na półkuli północnej. Tego dnia mieszkańcy Polski doświadczą najkrótszego dnia w roku, który potrwa zaledwie 7 godzin i 40 minut.
Czym jest przesilenie zimowe?
Przesilenie zimowe, zwane również solstycjum zimowym (łac. solstitium), to kluczowy moment w rocznym cyklu orbitalnym Ziemi. W tym czasie Słońce osiąga swój najniższy punkt na obserwowanym przez nas nieboskłonie, znajdując się dokładnie nad Zwrotnikiem Koziorożca na 23,5 stopnia szerokości geograficznej południowej.
Zjawisko to nie ma stałej daty i może wypadać 21 lub 22 grudnia, co związane jest z występowaniem lat przystępnych. W 2025 roku przesilenie nastąpi dokładnie 21 grudnia.
Różnice w długości dnia w Polsce
Dokładny czas wschodu i zachodu słońca zależy od szerokości geograficznej. W całej Polsce obserwujemy znaczące różnice:
- Północ kraju: dzień potrwa około 7 godzin i 10-15 minut
- Południe kraju: mieszkańcy będą cieszyć się słońcem przez 8 godzin i 10-15 minut
- Średnia krajowa: 7 godzin i 40 minut
Warto pamiętać, że podczas gdy na półkuli północnej przeżywamy najkrótszy dzień, mieszkańcy półkuli południowej obserwują przesilenie letnie z najdłuższym dniem roku wynoszącym nawet 16 godzin.
Astronomiczna zima i obserwacje nieba
Astronomiczna zima, która rozpocznie się wraz z przesileniem, potrwa do 20 marca 2026 roku do godziny 15:48. Długie wieczory i wczesny zmrok stwarzają doskonałe warunki do obserwacji astronomicznych.
Najjaśniejsze obiekty zimowego nieba
Główną atrakcją zimowego nieba będzie Jowisz, który będzie widoczny niemal całą noc. Planeta wschodzi wieczorem, wspina się wysoko nad horyzont i zachodzi nad ranem, świecąc znacznie mocniej niż gwiazdy. Dla orientacji warto pamiętać, że w pobliżu znajdują się gwiazdy Kastor i Pollux w gwiazdozbiorze Bliźniąt oraz imponujący Orion.
Saturn będzie widoczny skromniej - wieczorami nisko nad południowym i zachodnim horyzontem. W drugiej części zimy do obserwacji dołączy Wenus, której blask przewyższy nawet Jowisza.
Kulturowe znaczenie przesilenia
Przesilenie zimowe od tysięcy lat ma ogromne znaczenie dla ludzkości. Dowodzą tego prehistoryczne budowle, których architektura współgra z ruchem Słońca w tym szczególnym momencie:
- Newgrange w Irlandii (ok. 3200 lat p.n.e.) - promienie słońca idealnie wpadają przez okno u wejścia, oświetlając 18-metrowy korytarz
- Stonehenge w Anglii - słońce przechodzi przez środek najwyższych kamieni budowli
W kulturach przedchrześcijańskich przesilenie zimowe było czasem wielkich celebracji:
- Starożytny Rzym - Saturnalia
- Ludy germańskie i nordyckie - Yule
- Słowianie - Szczodre Gody
Wszystkie te święta łączyła wspólna idea oddawania czci bogom Słońca i traktowania przesilenia jako początku nowego cyklu przyrody.
Kalendarz zjawisk astronomicznych
Zimowy sezon przyniesie wiele interesujących zjawisk astronomicznych:
| Data | Zjawisko |
|---|---|
| 27 grudnia 2025 | Księżyc blisko Saturna |
| 3 stycznia 2026 | Maksimum roju meteorów Kwadrantydów (do 80 zjawisk/godz.) |
| 31 grudnia 2025 | Księżyc na tle gromady Plejad |
| 17 lutego 2026 | Obrączkowe zaćmienie Słońca (niewidoczne w Polsce) |
| 3 marca 2026 | Całkowite zaćmienie Księżyca (niewidoczne w Polsce) |
Wpływ na zdrowie i samopoczucie
Przesilenie zimowe ma szczególne znaczenie dla zdrowia psychicznego i fizycznego człowieka. Od 21 grudnia dzień będzie systematycznie się wydłużał, co oznacza więcej naturalnego światła. Obecność słonecznego światła ma udowodniony wpływ na produkcję witaminy D, regulację rytmu dobowego i poprawę samopoczucia.
Dla wielu osób cierpiących na sezonowe zaburzenia afektywne (SAD) przesilenie zimowe stanowi symboliczny punkt zwrotny - początek powrotu do jaśniejszych dni i lepszego samopoczucia.
Praktyczne znaczenie zjawiska
Przesilenie zimowe to nie tylko zjawisko astronomiczne, ale także praktyczny moment w kalendarzu. Po tym dniu:
- Dzień będzie się systematycznie wydłużał
- Słońce będzie wschodzić coraz wcześniej
- Zachody słońca będą następowały coraz później
- Wzrośnie ilość naturalnego światła w ciągu dnia
Warto wykorzystać długie zimowe wieczory na obserwacje astronomiczne - pierwsze gwiazdy pojawiają się już około godziny 16:00, a prawdziwa ciemność zapada godzinę lub dwie później, co sprzyja szybkim wypadom z lornetką czy teleskopem.
