Joanna Mazur22 września 2025 roku o godzinie 20:19 czasu lokalnego nastąpi równonoc jesienna, która oficjalnie wyznaczy początek jesieni astronomicznej. To wyjątkowy moment w kalendarzu, kiedy dzień i noc trwają niemal równo długo na całej Ziemi.
Czym jest równonoc jesienna?
Równonoc jesienna to zjawisko astronomiczne powstające w wyniku szczególnego położenia Ziemi względem Słońca. W tym momencie nasza gwiazda znajduje się dokładnie nad równikiem ziemskim, a jej promienie padają pionowo na ten obszar. Nazwa pochodzi z łacińskiego słowa "aequinoctium", co dosłownie oznacza "równą noc".
Zjawisko to występuje dwukrotnie w roku - w marcu i wrześniu. Wrześniowa równonoc oznacza przejście Słońca z półkuli północnej na południową, co dla mieszkańców Polski i całej półkuli północnej stanowi oficjalny początek jesieni astronomicznej.
Dlaczego równonoc występuje?
Przyczyną równonocy jest nachylenie osi Ziemi względem płaszczyzny orbity, po której planeta obiega Słońce. Kąt tego odchylenia wynosi 23,5 stopnia. To właśnie dzięki temu nachyleniu na Ziemi występują pory roku i zjawiska takie jak równonoc czy przesilenia.
W dniu równonocy jesiennej Słońce przecina tak zwany punkt równonocy - miejsce przecięcia ekliptyki (pozornej drogi Słońca po niebie) z równikiem niebieskim.
Co zmienia się po pierwszym dniu jesieni?
Od momentu równonocy jesiennej w Polsce rozpoczyna się okres stopniowego skracania dnia. Dni stają się coraz krótsze, a noce dłuższe - proces ten będzie postępował aż do przesilenia zimowego w grudniu.
- Promienie słoneczne padają pod coraz mniejszym kątem
- Temperatura stopniowo spada
- Przyroda przygotowuje się do zimowego spoczynku
- Liście drzew zmieniają barwę i opadają
- Zwierzęta rozpoczynają migracje lub gromadzą zapasy
Tradycje związane z początkiem jesieni
Pierwszy dzień jesieni od wieków był czasem szczególnym w różnych kulturach. W tradycji polskiej ten okres wiąże się z obchodami dożynek - świętem dziękczynienia za zebrane plony. To moment refleksji nad tym, co udało się osiągnąć w mijającym sezonie wegetacyjnym.
Wiele kultur rdzennych Ameryki Północnej, jak na przykład Naród Penobscot, wiąże ten czas z legendami o Matce Kukurydzy - symbolem poświęcenia i odnowy, które pozwala na ciągłość życia. Te opowieści podkreślają głęboką więź między człowiekiem a naturą, szczególnie widoczną w okresie zbiorów.
Ciekawostki astronomiczne
Choć potocznie mówi się o równym dniu i nocy, w rzeczywistości długość dnia może nieznacznie przewyższać długość nocy. Dzieje się tak z dwóch powodów:
- Załamanie światła w atmosferze - promienie słoneczne ulegają rozproszeniu w gęstej atmosferze ziemskiej
- Rozmiar Słońca - nasza gwiazda nie jest punktem, lecz ogromną kulą, więc jej promienie oświetlają większy obszar niż teoretyczny punkt
Interesującym faktem jest również to, że w dniu równonocy jesiennej Słońce wschodzi niemal dokładnie na wschodzie i zachodzi idealnie na zachodzie - zjawisko, które nie zdarza się często w ciągu roku.
Dlaczego data się zmienia?
Równonoc jesienna nie zawsze wypada 23 września. Najczęściej, jak w 2025 roku, przypada 22 września. Bardzo rzadko może wystąpić 21 lub 24 września. Pierwsza z tych sytuacji będzie miała miejsce dopiero w latach 2092 i 2096, co czyni XXI wiek wyjątkowym pod tym względem.
Pierwszy dzień jesieni 2025 to nie tylko astronomiczne zjawisko, ale także symboliczny moment przejścia - czas na podsumowania, przygotowania do nadchodzącej zimy i celebrację bogactwa, które przyniosły nam ciepłe miesiące roku.
