Joanna MazurW wigilijny wieczór miliony Polaków wypatruje na niebie pierwszej gwiazdki, której pojawienie się tradycyjnie rozpoczyna uroczystą kolację. W 2025 roku astronomowie ponownie wyjaśniają, czym tak naprawdę jest ten tajemniczy obiekt i kiedy dokładnie można go dostrzec.
Tradycja sięgająca korzeniami do Betlejem
Zwyczaj wypatrywania pierwszej gwiazdki nawiązuje do Gwiazdy Betlejemskiej, która według Ewangelii św. Mateusza doprowadziła trzech mędrców do miejsca narodzin Jezusa. Sebastian Soberski, astronom z Planetarium i Obserwatorium Astronomicznego im. M. Kopernika w Grudziądzu, podczas spotkania w gdańskim Hevelianum wyjaśnił, że nasza współczesna "pierwsza gwiazdka" niekoniecznie musi być gwiazdą.
Najczęściej pierwszym jasnym obiektem widocznym na wieczornym niebie jest planeta Wenus, nazywana również "gwiazdą wieczorną" lub "gwiazdą poranną", w zależności od pory roku.
O której godzinie szukać pierwszej gwiazdki?
W grudniu 2025 roku pierwsza gwiazdka powinna być widoczna już około godziny 16:30-17:00, kiedy niebo zaczyna się ściemniać, a najjaśniejsze obiekty astronomiczne stają się dostrzegalne gołym okiem.
- Najlepiej patrzeć w kierunku zachodnim, tuż po zachodzie słońca
- Pierwszym widocznym obiektem często będzie planeta Wenus
- W przypadku zachmurzenia można szukać przerw w chmurach
- W miastach zanieczyszczenie świetlne może utrudnić obserwację
Czym mogła być prawdziwa Gwiazda Betlejemska?
Współczesna nauka przedstawia kilka teorii dotyczących natury biblijnej Gwiazdy Betlejemskiej:
Teoria kometowa
Kometa Halleya, o okresie obiegu 75 lat, była najbliżej Ziemi około 12 roku przed naszą erą - zbyt wcześnie, by pokierować mędrców. Jednak kroniki wspominają o jasnych kometach w piątym i czwartym roku p.n.e. Ta z piątego roku, widoczna przez około 70 dni, mogła być Gwiazdą Betlejemską.
Supernowa
Wybuch supernowej może świecić jak cała galaktyka przez tygodnie. Chińskie źródła wspominają o takowym zjawisku w czwartym roku p.n.e., ale nie znaleziono po nim charakterystycznych pozostałości.
Koniunkcja planet
Najbardziej prawdopodobnym wytłumaczeniem jest spotkanie planet na niebie - zjawisko nazywane koniunkcją. Takie "zbliżenie" Jowisza i Saturna następuje raz na około 900 lat i może tworzyć wrażenie niezwykle jasnej, pojedynczej "gwiazdy".
Współczesne znaczenie tradycji
Niezależnie od naukowych wyjaśnień, tradycja wypatrywania pierwszej gwiazdki pozostaje ważnym elementem polskiej Wigilii. Sebastian Soberski podkreśla, że nawet osoby nieczęsto interesujące się astronomią w ten jeden wieczór w roku kierują wzrok ku niebu.
W erze "oczu NASA" i zaawansowanej astronomii, wypatrywanie pierwszej gwiazdki wciąż łączy nas z tradycją i skłania do refleksji nad tajemnicami Wszechświata
Praktyczne wskazówki dla obserwatorów
Aby skutecznie dostrzec pierwszą gwiazdkę w Wigilię 2025:
- Sprawdź prognozę pogody - bezchmurne niebo znacznie ułatwi obserwację
- Znajdź miejsce z jak najmniejszym zanieczyszczeniem świetlnym
- Patrz na zachód około 30 minut po zachodzie słońca
- Bądź cierpliwy - czasem trzeba poczekać kilka minut, aż oczy przyzwyczają się do ciemności
W 2025 roku, podobnie jak w latach poprzednich, pierwszą gwiazdką najprawdopodobniej będzie planeta Wenus lub Jowisz - w zależności od ich aktualnego położenia na orbicie. Bez względu na to, czy będzie to planeta, gwiazda czy inny obiekt astronomiczny, moment jej dostrzeżenia pozostanie magiczny dla uczestników wigilijnej tradycji.
