Joanna MazurW sobotę 21 grudnia o godzinie 16:03 nastąpiło przesilenie zimowe, które oficjalnie rozpoczęło astronomiczną zimę. Ten moment oznacza najkrótszy dzień w roku - w Polsce trwał on zaledwie około 7 godzin i 40 minut. Paradoksalnie, już od niedzieli dni zaczną się wydłużać, co może cieszyć wszystkich wyczekujących powrotu wiosny.
Różnica między zimą kalendarzową a astronomiczną
Astronomiczna zima różni się od kalendarzowej, która rozpocznie się 22 grudnia. Astronomiczne pory roku wyznaczane są przez pozycję Słońca względem Ziemi, a nie sztywne daty kalendarzowe. Podczas przesilenia zimowego Słońce góruje w zenicie nad zwrotnikiem Koziorożca - najdalej na południe, jak to możliwe.
Astronomiczna zima potrwa do 20 marca do godziny 15:48, kiedy Słońce osiągnie punkt równonocy wiosennej, wyznaczając początek astronomicznej wiosny.
Idealne warunki do obserwacji nieba
Zimowe miesiące to doskonały czas dla miłośników astronomii. Już około godziny 16 na niebie pojawiają się pierwsze gwiazdy, a prawdziwa ciemność nastaje zaledwie godzinę lub dwie później. To znacznie wcześniej niż latem, gdy na zmrok trzeba czekać do późnych godzin.
Jowisz - gwiazda zimowego nieba
Główną atrakcją zimowego nieba będzie Jowisz - największa planeta Układu Słonecznego. Będzie widoczna przez całą noc jako obiekt znacznie jaśniejszy od otaczających gwiazd. Planeta wschodzi wieczorem, wędruje wysoko po niebie i zachodzi dopiero nad ranem.
W pobliżu Jowisza można dostrzec:
- Kastora i Polluksa - jasne gwiazdy z konstelacji Bliźniąt
- Gwiazdozbiór Oriona - łatwo rozpoznawalny dzięki kształtowi przypominającemu sylwetkę człowieka
- Syriusza - najjaśniejszą gwiazdę nocnego nieba, widoczną tuż poniżej Oriona
Inne planety do obserwacji
Saturn będzie widoczny wieczorami, choć znacznie słabiej od Jowisza, nisko nad południowym i zachodnim horyzontem. Od połowy zimy na niebie pojawi się Wenus, której blask przewyższa nawet Jowisza, jednak na jej spektakularne panowanie na zachodnim niebie trzeba będzie poczekać do wiosny.
W lutym, tuż po zachodzie Słońca, można będzie dostrzec Merkurego nisko nad zachodnim horyzontem, w pobliżu Saturna. Mars tej zimy pozostanie praktycznie niewidoczny.
Zjawiska astronomiczne zimy 2024/2025
Koniunkcje Księżyca z planetami
Zima przyniesie szereg widowiskowych spotkań Księżyca z jasnymi planetami:
| Data | Planeta | Uwagi |
|---|---|---|
| 27 grudnia | Saturn | - |
| 3 stycznia | Jowisz | - |
| 18 lutego | Wenus i Merkury | Księżyc zaledwie 0,1 stopnia od Merkurego |
| 20 lutego | Saturn | - |
| 27 lutego | Jowisz | - |
Roje meteorów
Kwadrantydy to jeden z najbardziej aktywnych rojów meteorów zimy. Maksimum ich aktywności przypada na 3 stycznia, kiedy można spodziewać się nawet 80 meteorów na godzinę. Rój jest aktywny od 28 grudnia do 12 stycznia.
Zaćmienia
17 lutego nastąpi obrączkowe zaćmienie Słońca, które jednak nie będzie widoczne z Polski. 3 marca dojdzie do całkowitego zaćmienia Księżyca, również niewidocznego w naszym kraju.
Rocznice astronomiczne
Zima przyniesie także ważne rocznice związane z polskimi astronomami:
- 28 stycznia - 415. rocznica urodzin Jana Heweliusza, wybitnego astronoma z Gdańska
- 19 lutego - 553. rocznica urodzin Mikołaja Kopernika, którego odkrycia zmieniły postrzeganie Wszechświata
Choć najkrótszy dzień roku już za nami, przed miłośnikami astronomii stoi bogata zima pełna fascynujących zjawisk do obserwacji. Każdy wieczór może przynieść niezapomniane wrażenia dla tych, którzy zdecydują się spojrzeć w gwiazdy.
