Joanna MazurEuropejska Agencja Kosmiczna (ESA) z powodzeniem przeprowadziła wyjątkowe obserwacje komety międzygwiezdnej 3I/ATLAS przy użyciu swoich sond orbitujących wokół Marsa. Między 1 a 7 października sondy ExoMars Trace Gas Orbiter (TGO) i Mars Express skierowały swoje instrumenty w stronę tego rzadkiego gościa z przestrzeni międzygwiezdnej.
Najbliższe spotkanie z obiektem spoza Układu Słonecznego
W momencie największego zbliżenia do Czerwonej Planety, które miało miejsce 3 października, kometa znajdowała się w odległości 30 milionów kilometrów od orbit marsjańskich. Dla sond ESA było to najlepsze możliwe stanowisko obserwacyjne spośród wszystkich europejskich misji kosmicznych.
Sonda ExoMars TGO wykorzystała swój system obrazowania CaSSIS (Colour and Stereo Surface Imaging System) do uchwycenia serii zdjęć przedstawiających kometę jako lekko rozmytą białą plamkę poruszającą się w centrum kadru. Obserwowany obiekt to centrum komety, składające się z lodowo-skalistego jądra otoczonego przez komę.
Wyzwania techniczne obserwacji
Jak wyjaśnia Nick Thomas, główny badacz instrumentu CaSSIS: "To była bardzo wymagająca obserwacja dla naszego instrumentu. Kometa jest około 10 000 do 100 000 razy słabsza od naszych typowych celów obserwacyjnych".
Kamery obu sond zostały zaprojektowane do fotografowania jasnej powierzchni Marsa z odległości zaledwie kilkuset do kilku tysięcy kilometrów. Obserwacja tak odległego i stosunkowo słabego obiektu stanowiła znaczące wyzwanie techniczne.
Odkrycia naukowe
Instrumenty nie były w stanie rozróżnić jądra komety od otaczającej je komy ze względu na ogromną odległość. Zobrazowanie kilometrowego jądra byłoby równie niemożliwe jak dostrzeżenie telefonu komórkowego na Księżycu z Ziemi. Jednak koma o średnicy kilku tysięcy kilometrów jest wyraźnie widoczna.
Koma powstaje w wyniku zbliżania się komety do Słońca. Ciepło i promieniowanie słoneczne powodują uwalnianie gazów i pyłu z powierzchni komety, które gromadzą się tworząc charakterystyczną aureolę wokół jądra.
Analiza danych i przyszłe obserwacje
Naukowcy kontynuują analizę danych z obu orbit, próbując wykryć kometę także na zdjęciach z Mars Express. Próbują również zmierzyć spektrum światła pochodzącego od komety 3I/ATLAS przy użyciu spektrometrów OMEGA i SPICAM na Mars Express oraz NOMAD na ExoMars TGO.
Colin Wilson, naukowiec projektów Mars Express i ExoMars w ESA, komentuje: "Choć nasze sondy marsjańskie nadal wnoszą imponujący wkład w badania Marsa, zawsze ekscytujące jest obserwowanie ich reakcji na nieoczekiwane sytuacje jak ta".
Trzeci obiekt międzygwiezdny w historii
Kometa 3I/ATLAS, pochodząca spoza naszego Układu Słonecznego, to dopiero trzeci międzygwiezdny obiekt w historii obserwacji astronomicznych. Wcześniej odkryto:
- 1I/ʻOumuamua w 2017 roku
- 2I/Borisov w 2019 roku
Obiekt został po raz pierwszy zauważony 1 lipca 2025 roku przez teleskop ATLAS (Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System) w Río Hurtado w Chile. Na podstawie trajektorii astronomowie podejrzewają, że 3I/ATLAS może być najstarszą obserwowaną kometą - potencjalnie o trzy miliardy lat starszą od samego Układu Słonecznego.
Przyszłe misje
W listopadzie kometę będzie obserwować sonda Juice (Jupiter Icy Moons Explorer) ESA. Chociaż będzie znajdować się dalej od 3I/ATLAS niż sondy marsjańskie, zobaczy ją tuż po największym zbliżeniu do Słońca, gdy będzie w bardziej aktywnym stanie.
ESA przygotowuje również misję Comet Interceptor, której start zaplanowano na 2029 rok. Sonda będzie oczekiwać na orbicie na odpowiedni cel - prawdopodobnie kometę z odległego Obłoku Oorta lub, co mniej prawdopodobne ale bardzo pożądane, obiekt międzygwiezdny podobny do 3I/ATLAS.
Jak podkreśla Michael Kueppers, naukowiec projektu Comet Interceptor: "Gdy Comet Interceptor został wybrany w 2019 roku, znaliśmy tylko jeden obiekt międzygwiezdny. Od tego czasu odkryto dwa kolejne, pokazując dużą różnorodność w ich wyglądzie. Odwiedzenie jednego z nich mogłoby przynieść przełom w zrozumieniu ich natury".
